Konferencja pamięci Zagłady - w Poznaniu pokazano nowe miejsca pochówku i katalog grobów

W holu urzędu temperaturę rozmów nad historią i pamięcią wyznaczały cisza i dokumenty. Podczas konferencji w Poznaniu przedstawiciele instytucji i środowisk naukowych rozmawiali o losach żydowskich mieszkańców Wielkopolski i sposobach upamiętniania, a w tle pojawiły się zaskakujące ustalenia archiwalne. Organizatorzy przekonywali, że pamięć wymaga precyzji oraz działań dokumentacyjnych, które zmieniają dotychczasowy obraz miejsc pochówku ofiar Zagłady.

• W Poznaniu rozmawiano o odpowiedzialnej pamięci i lokalnych zbrodniach
• Wielkopolski Urząd Wojewódzki udostępnił katalog i wystawę o grobach wojennych Żydów
• Wystawa i panel dyskusyjny przypomniały o edukacji, pamięci i wyzwaniach konserwatorskich

W Poznaniu rozmawiano o odpowiedzialnej pamięci i lokalnych zbrodniach

Konferencję zorganizowano z okazji Międzynarodowego Dnia Pamięci o Ofiarach Holocaustu i w nawiązaniu do 81. rocznicy wyzwolenia niemieckiego obozu Auschwitz-Birkenau. Uczestniczyli przedstawiciele administracji rządowej i samorządowej, instytucji kultury, środowisk naukowych oraz organizacji zaangażowanych w edukację historyczną. Otwarcia dokonała I Wicewojewoda Wielkopolska Karolina Fabiś-Szulc, która podkreślała potrzebę opartej na faktach pamięci historycznej i lokalnej refleksji nad zbrodniami popełnionymi na ludności żydowskiej.

W panelach i wystąpieniach omawiano zarówno szeroki kontekst historii Żydów w Polsce, jak i konkretne przypadki z regionu. Wsparcie merytoryczne zapewnili m.in. prof. UAM dr hab. Rafał Witkowski, Bartłomiej Grzanka z Muzeum byłego niemieckiego Obozu Zagłady Kulmhof w Chełmnie nad Nerem oraz Tomasz Cieślak z Oddziałowego Biura Edukacji Narodowej IPN w Poznaniu, którzy przybliżyli tragiczne losy pierwszych ofiar z regionu i zbrodnie w konkretnych miejscach, jak las Jedlec koło Gołuchowa.

Wielkopolski Urząd Wojewódzki udostępnił katalog i wystawę o grobach wojennych Żydów

Istotną częścią konferencji była prezentacja dorobku dokumentacyjnego prowadzonego przez Wielkopolski Urząd Wojewódzki w Poznaniu. Pracownicy Wydziału Polityki Społecznej opracowali katalog zatytułowany “Zapisani w księdze życia. Groby wojenne Żydów z okresu II wojny światowej w województwie wielkopolskim”, będący efektem prac rozpoczętych w 2021 roku. Badania archiwalne i kwerendy ujawniły znacznie więcej miejsc pochówku niż dotychczas sądzono.

Najważniejsze ustalenia publikacji:

• zidentyfikowano 22 obiekty grobów wojennych z lat 1939–1945 wobec wcześniej znanych zaledwie 4 miejsc;
• katalog zawiera aktualne fotografie grobów, inskrypcje oraz teksty historyczne i biogramy ofiar;
• współautorem jednego z tekstów jest Tomasz Cieślak z IPN w Poznaniu, a słowo wstępne napisał Naczelny Rabin Polski Michael Schudrich.

Książka ma formę katalogu i jest dostępna bezpłatnie w wersji cyfrowej. Towarzysząca konferencji wystawa “Wielkopolscy Żydzi - historia i zagłada” została przygotowana na podstawie albumu poświęconego miejscom pochówku Żydów w regionie.

Wystawa i panel dyskusyjny przypomniały o edukacji, pamięci i wyzwaniach konserwatorskich

Zwieńczeniem dnia był panel dyskusyjny moderowany przez Zbigniewa Judasza - społecznika i wolontariusza Fundacji Znów Razem. W rozmowie wzięli udział przedstawiciele gmin żydowskich, edukatorzy Holocaustu oraz animatorzy kultury. Debata skupiła się na praktycznych aspektach upamiętniania: dokumentacji, ochronie fizycznych miejsc pamięci i roli edukacji w zapobieganiu zapomnieniu.

Dla Poznania i regionu ważne były dwa sygnały: po pierwsze - historyczne uzupełnianie map pamięci zmienia lokalny krajobraz odniesień do Zagłady; po drugie - instytucje publiczne podejmują długofalowe, udokumentowane działania, które można wykorzystywać w edukacji szkolnej i lokalnych inicjatywach.

Publikacja i wystawa to narzędzia, które mieszkańcy mogą wykorzystać w praktyce. Fotografie, inskrypcje i biogramy ułatwiają identyfikację miejsc pamięci i stanowią podstawę do działań konserwatorskich, edukacyjnych i upamiętniających. Obecność materiałów cyfrowych oznacza, że każdy zainteresowany może zapoznać się z wynikami badań, a lokalne organizacje społeczne i szkoły mają teraz konkretne źródło do pracy nad pamięcią o ofiarach Zagłady.

na podstawie: Urząd Wojewódzki w Poznaniu.