Poznań od lat spiera się o słowo. Czerwiec 1956 wciąż wraca na scenę i do pamięci

W Poznaniu historia nie stoi spokojnie w muzealnej gablocie - wciąż przechodzi ulicami, wraca na scenę i potrafi znów rozgrzać dyskusję. Przy okazji premiery w Teatrze Muzycznym w Poznaniu temat Poznańskiego Czerwca 1956 znów wybrzmiał nie tylko jako fakt z podręcznika, ale też jako pytanie o to, jak dziś opowiadać o buncie, opresji i dumie miasta. 🎭

• Spektakl w Teatrze Muzycznym w Poznaniu dorzucił nowy głos do starego sporu
• W PRL pamięć o Czerwcu 1956 była polem ostrej walki
• Gdy uczeni i świadkowie zaczęli mówić wprost, spór wszedł na nowy poziom

Spektakl w Teatrze Muzycznym w Poznaniu dorzucił nowy głos do starego sporu

Premiera, która odbyła się 14 marca 2026 roku w Teatrze Muzycznym w Poznaniu, osadziła opowieść w realiach lat 50. i podpięła ją pod energię Maanamu. W tym ujęciu piosenki nie są dekoracją, tylko komentarzem do historii o strajku, napięciu i walce o godność - i właśnie dlatego ten tytuł wchodzi w dużo większą rozmowę niż tylko teatralną. 😎

Bo wokół 28 czerwca 1956 roku od dekad nie chodzi wyłącznie o sam przebieg wydarzeń. Chodzi też o słowo, które ma je nazwać - czy mówić o zajściach, buncie, Czerwcu, a może już o powstaniu. I właśnie tu zaczyna się najciekawsza część tej historii: władza przez lata próbowała przykryć znaczenie tego dnia, a poznaniacy - ocalić jego prawdziwy ciężar.

W PRL pamięć o Czerwcu 1956 była polem ostrej walki

Po pacyfikacji miasta komunistyczne władze uruchomiły nie tylko siłę, ale i propagandę. W oficjalnym języku Poznań miał być miejscem “krwawych zajść”, “prowokacji” i “wrogiej dywersji”, a uczestnicy protestu trafiali do kategorii “wrogów władzy ludowej” czy “imperialistycznych agentów”. To nie była zwykła gra o słowa - stawką była legitymizacja systemu, który w 28 czerwca 1956 roku stracił społeczne zaufanie.

Albert Camus, poruszony tym, co działo się w Polsce, pisał w swojej mowie Poznań:

“Ogień polskiego powstania oświetlił wszystkim upadek i nędzę skorumpowanej rewolucji. W obliczu tego upadku nie można już dzisiaj mówić o ślepcach czy naiwnych. Pozostali jedynie - wspólnicy.”

To właśnie za granicą słowo “powstanie” zaczęło funkcjonować otwarcie, podczas gdy w PRL było rugowane z debaty publicznej. Cenzura miała tu pełne ręce roboty, ale w prywatnych rozmowach, listach i wspomnieniach ten termin wracał uparcie - razem z pamięcią o walczącej ulicy i nadziei, że coś większego może się jeszcze wydarzyć.

Gdy uczeni i świadkowie zaczęli mówić wprost, spór wszedł na nowy poziom

Ważny zwrot przyniosła także nauka. Podczas sesji 27 czerwca 1981 roku w Collegium Minus UAM prof. Lech Trzeciakowski zaproponował, by wydarzenia z 1956 roku nazywać Powstaniem Poznańskim 1956. Sala zareagowała owacyjnie - i to był moment, w którym nazewniczy spór przestał być tylko historycznym niuansem, a stał się sprawą miejskiej tożsamości. 📚

Wcześniej podobny gest odwagi wykonał prof. Józef Chałasiński, który na kongresie socjologicznym we Włoszech mówił wprost o “powstaniu poznańskim w czerwcu 1956 roku”. Władza odpowiedziała błyskawicznie: odwołaniem ze stanowisk, utratą katedry i kolejnymi restrykcjami. To pokazuje, jak bardzo słowo mogło wtedy ciążyć - i jak bardzo było traktowane jak polityczny wybór.

“powstanie poznańskie w czerwcu 1956 roku przerwało mit o socjalistycznym narodzie”

Dziś ślad tamtej zmiany widać choćby w nazwie Muzeum Powstania Poznańskiego - Czerwiec 1956 w Poznaniu. I chyba właśnie o to chodzi w całym tym sporze: nie o szufladkę dla historyków, ale o to, jak miasto pamięta własny gniew, odwagę i cenę, jaką zapłaciło za prawdę.

na podstawie: Kultura Poznań.