Pamięć o Powstaniu Warszawskim przy pomniku. Poznań przypomniał historię „Rysia”

Pod pomnikiem Polskiego Państwa Podziemnego i Armii Krajowej spotkali się kombatanci, przedstawiciele władz oraz mieszkańcy Poznania. W centrum uroczystości znalazła się nie tylko historia całego zrywu, lecz także los konkretnego poznaniaka – porucznika Jana Nowickiego, pseudonim „Ryś”. Jego tożsamość przez lata pozostawała zagadką dla historyków. Podczas obchodów przypomniano również, że pamięć o powstańcach wiąże się z odpowiedzialnością za przekazywanie historii kolejnym pokoleniom.

W uroczystości uczestniczyli przedstawiciele środowisk kombatanckich, władz centralnych i samorządowych. Poznań reprezentowali zastępca prezydenta Bartosz Derech oraz wiceprzewodniczący rady miasta Andrzej Rataj.

„Dziś, po latach, nie pytamy już wyłącznie o wojskowy wymiar tamtego zrywu. Myślimy przede wszystkim o ludziach – o ich marzeniach, nadziei i niezłomności” – mówił Bartosz Derech.

Zastępca prezydenta przypomniał, że wśród uczestników powstania byli bardzo młodzi ludzie, którzy zamiast planować przyszłość, stanęli do walki. Wspomniał również o cywilach próbujących przetrwać w ruinach Warszawy. W jego wystąpieniu pojawiło się odniesienie do poznańskiej tradycji walki o wolność oraz do obowiązku zachowania prawdy historycznej.

• Porucznik „Ryś” miał poznańskie korzenie i wojenną tajemnicę
• Apel Pamięci i kwiaty w kilku miejscach Poznania

Porucznik „Ryś” miał poznańskie korzenie i wojenną tajemnicę

Tegoroczne obchody poświęcono między innymi Janowi Nowickiemu, urodzonemu w 1910 roku na Dębcu, który później został włączony do Poznania. Przed wojną pracował na kolei i grał w piłkę jako napastnik klubu Lutnia Dębiec. Zespół ten po latach przekształcił się w Lecha Poznań.

Nowicki działał w wydziale bezpieczeństwa i kontrwywiadu Komendy Głównej Armii Krajowej. Oddział zajmował się między innymi likwidowaniem konfidentów oraz odbijaniem polskich oficerów z więzień. Podczas Powstania Warszawskiego walczył w stolicy, a następnie zaginął. Przypuszcza się, że został pochowany w zbiorowej mogile na warszawskich Powązkach.

Przez wiele lat historycy nie potrafili ustalić, kim był „Ryś”. Wiadomo było jedynie, że pochodził z Wielkopolski, na co wskazywał jego akcent. Wojciech Königsberg, po analizie źródeł i przy wsparciu prof. Remigiusza Wiśniewskiego z Uniwersytetu Zielonogórskiego, zidentyfikował powstańca. Pomogło w tym także złamanie szyfru Armii Krajowej.

Przywołanie biografii Nowickiego nadało obchodom osobisty wymiar. Historia powstania nie ograniczała się tego dnia do statystyk i dat – została pokazana przez los człowieka związanego z konkretną dzielnicą, pracą i klubem sportowym.

Apel Pamięci i kwiaty w kilku miejscach Poznania

Podczas głównej części uroczystości odczytano Apel Pamięci. Delegacje złożyły kwiaty pod pomnikiem Polskiego Państwa Podziemnego i Armii Krajowej, a następnie przeszły do kościoła oo. Dominikanów. W krużgankach świątyni wiązanki złożono przy tablicy upamiętniającej żołnierzy Armii Krajowej.

Wcześniej, o godz. 15:30, w kościele Najświętszego Zbawiciela przy ul. Fredry odprawiono mszę świętą w intencji poległych w Powstaniu Warszawskim. Tam również złożono kwiaty przed tablicą pamiątkową. Informacja o kilku miejscach uroczystości pozwalała uczestnikom śledzić obchody od nabożeństwa po główny apel i upamiętnienie żołnierzy AK.

Powstanie Warszawskie rozpoczęło się 1 sierpnia 1944 roku o godz. 17:00. Powstańcy zaatakowali niemieckie obiekty w okupowanej stolicy, chcąc wyzwolić ją przed wkroczeniem wojsk radzieckich. Po 63 dniach walk, 3 października, podjęto decyzję o kapitulacji. Zginęło około 18 tysięcy żołnierzy oraz ponad 200 tysięcy mieszkańców Warszawy.

na podstawie: UM Poznań.