Publikacja o Arciszewskim zdobyła nagrodę i przypomniała zapomnianą postać

Najpierw była brazylijska historia, potem polski przekład, a teraz także nagroda, która wyciągnęła Krzysztofa Arciszewskiego z przypisów do głównego nurtu. W Poznaniu doceniono książkę wydaną przez powiat poznański, pokazującą losy szlachcica z Rogalina, żołnierza, podróżnika i wynalazcy. Publikacja wygrała IX edycję konkursu Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk na najlepszą książkę o Wielkopolsce w 2025 roku. Jury zwróciło uwagę także na to, że nie jest to zwykły przekład, lecz próba ocalenia biografii, o której wciąż wie niewiele osób.

• W Poznaniu doceniono książkę, która wróciła z Brazylii do wielkopolskiej historii
• Szlachcic z Rogalina, który służył w kilku armiach i sam projektował sprzęt

W Poznaniu doceniono książkę, która wróciła z Brazylii do wielkopolskiej historii

Do konkursu napłynęło w tym roku ponad 120 publikacji, a kapituła wybrała dziesięć nominowanych tytułów. Książka o Arciszewskim trafiła do kategorii literatura popularnonaukowa i beletrystyka, a według prezesa PTPN prof. UEP dr. hab. Filipa Kaczmarka właśnie ten tytuł wyraźnie odróżniał się od pozostałych.

“Do tej pory rzadko docenialiśmy książki, które są tłumaczeniami. Ta o Krzysztofie Arciszewskim bardzo się jednak wyróżniała i nieprzypadkowo zdobyła nagrodę”

Starosta poznański Jan Grabkowski zwrócił z kolei uwagę, że sukces publikacji pokazuje sens przywracania historii kolejnym pokoleniom.

“Historia ma sens wtedy, gdy potrafimy ją ocalić i opowiedzieć kolejnym pokoleniom”

Za wydaniem polskiej wersji stoi powiat poznański, który sfinansował przekład książki przygotowanej wcześniej w Brazylii. To ważne także z praktycznego punktu widzenia – dzięki temu biografia Arciszewskiego, związana z Rogalinem i Wielkopolską, przestała być dostępna wyłącznie w obcym języku.

Szlachcic z Rogalina, który służył w kilku armiach i sam projektował sprzęt

Krzysztof Arciszewski urodził się w 1592 roku i należał do grona postaci, których życiorys łatwo mógłby posłużyć za scenariusz przygodowy. Był szlachcicem i arianinem, ale też oficerem w armii holenderskiej i portugalskiej, podróżnikiem, etnografem oraz pisarzem. W źródłach często pojawia się porównanie do drugiego Leonarda da Vinci, bo jego zainteresowania wykraczały daleko poza wojskowość.

Jednym z najbardziej zaskakujących epizodów z jego życia był projekt kombinezonu do chodzenia pod wodą, który sam testował. Książka skupia się jednak przede wszystkim na okresie brazylijskim, gdy dowodził oddziałami, które w 1630 roku odbiły z rąk Portugalczyków Olindę i Recife. Dla osób interesujących się historią Brazylii kolonialnej i ekspansją zamorską Europy to materiał wyjątkowo gęsty i dobrze udokumentowany.

Autorami publikacji są Bruno Romero Ferreira Miranda oraz Lucia Furquim Werneck Xavier. Podczas polskiej premiery w Rogalinie Xavier podkreślała, że przygotowanie książki zajęło jej wiele lat.

“Dziesięć lat mi zajęło, żeby go lepiej zrozumieć”

Za przekład na język polski odpowiada prof. UAM dr hab. Sylwia Mikołajczak, która zaznaczyła, że praca była wymagająca między innymi przez dużą liczbę terminów wojskowych. To właśnie taki wysiłek tłumacza sprawił, że książka o człowieku z Rogalina mogła wrócić do wielkopolskiego obiegu czytelniczego i od razu zostać zauważona przez kapitułę nagrody.

na podstawie: Powiat Poznań.