Mickiewicz jako prekursor science-fiction - jak Poznań wpisał wieszcza w „historię przyszłości”

Na poznańskich ulicach ślady po Adamie Mickiewiczu spotykają nas na każdym kroku - od pomnika po tablicę przy kamienicy. Ten tekst przypomina, że wątki fantastyczne i wizje przyszłości to nie tylko domena współczesnych autorów - Mickiewicz też próbował patrzeć daleko przed siebie, a jego związki z Poznańem są zaskakująco wyraziste. 🙂

• Historia przyszłości pokazała, że Mickiewicz eksperymentował z wyobraźnią techniczną i polityczną
• Poznań nosi znaki pamięci i miejsca, gdzie Mickiewicz bywał i działał

Historia przyszłości pokazała, że Mickiewicz eksperymentował z wyobraźnią techniczną i polityczną

W piśmiennictwie poety znajdują się fragmenty, które historycy literatury klasyfikują dziś jako wczesne próby science-fiction i historii alternatywnej. Najwcześniejsze ślady takiego myślenia pojawiły się już w 1829 roku - wtedy Mickiewicz tworzył wersję, w której pojawiały się opisy wynalazków i technicznych fantazji: latające balony-floty, miasta na kołach z żelaza, „zwierciadła” przekazujące obrazy na duże odległości czy akustyczne przyrządy do słuchania koncertów z hotelowego fotela. To było pióro, które potrafiło jednocześnie spekulować nad przyszłością technologii i kondycją społeczną Europy.

Fragmenty tych koncepcji odnajdujemy w różnych rękopisach i listach - część spłonęła z obawy przed politycznymi konsekwencjami, część zachowała się w paryskich zbiorach. Jeden z tekstów - „Wyjątek z listu do jednego z redaktorów” - ukazał się w gazecie, zawierał szkatułkową konstrukcję i projekcję wydarzeń z roku 1899, w tym opis pociągu pędzącego z prędkością 120 km/h czy nowej jednostki monetarnej. To ciekawy przykład, jak poeta wykorzystywał literacką fantazję, by mówić o polityce i tożsamości narodowej. 🚄📚

“Ale to przecudowna rzecz, powiadam Tobie!” - Antoni Edward Odyniec

Słowa Odynca, który przeglądał fragmenty tworzone przez Mickiewicza w podróży po Europie, dobrze oddają entuzjazm współczesnych wobec tych pomysłów - i podkreślają, że poeta bawił się formą, ale też myślał poważnie o przyszłości.

Poznań nosi znaki pamięci i miejsca, gdzie Mickiewicz bywał i działał

Tu warto przypomnieć lokalne tropy: to w Poznańu stanął pierwszy pomnik poety - odsłonięty w 1859 roku przed kościołem św. Marcina - a później przechodził przez losy wojny, przenosin i powojennych upamiętnień. Sam poeta gościł w naszym mieście w połowie 1831 roku, zatrzymując się w Hotel Berliński przy rogu Alei Marcinkowskiego i ulicy 23 Lutego, a także odwiedzając Biblioteka Raczyńskich i miejscowe drukarnie, gdzie planował wydanie nowego tomu poezji. Te konkretne adresy i ślady zachęcają do spaceru po mieście w poszukiwaniu kawałków literackiej historii. 🏛️📍

Miłośnicy literatury i fantastyki mogą traktować Poznań jak mały szlak pamięci - między pomnikiem, tablicami a biblioteką kryją się opowieści o tym, jak XIX-wieczny poeta myślał o świecie, który dopiero miał nadejść. Jeśli chcesz zajrzeć głębiej, sięgnij po badania Stefanii Skwarczyńskiej i publikacje, które rekonstruują złożony proces powstawania tzw. „Historii przyszłości” - to fascynujący rozdział w biografii wieszcza i w historii polskiej fantastyki. ✨

Źródła i kontekst wydawniczy pojawiają się też w lokalnych edycjach i zbiorach - między innymi w materiałach wydanych przez Wydawnictwo Miejskie Posnania w 2026 roku - warto tam zajrzeć, jeśli ciekawi cię kompletna historia rękopisów i prasowych wersji tych tekstów.

na podstawie: Kultura Poznań.