Z Poznania na światowe salony - historia Krzysztofa Skubiszewskiego

W dziejach Poznania nie brakuje ludzi, którzy zaczynali przy akademickiej tablicy, a kończyli przy najważniejszych stołach Europy. Krzysztof Skubiszewski przeszedł tę drogę wyjątkowo konsekwentnie - od wysiedlonego chłopaka z profesorskiego domu po ministra, który układał polską politykę zagraniczną po przełomie 1989 roku.

• Krzysztof Skubiszewski wyrósł z Poznania, choć wojna wyrzuciła go z miasta
• Z akademickiej sali do gabinetu ministra spraw zagranicznych
• Poznań pamięta profesora, który zmienił język polskiej dyplomacji

Krzysztof Skubiszewski wyrósł z Poznania, choć wojna wyrzuciła go z miasta

Urodził się 8 października 1926 roku w Poznaniu, w rodzinie związanej z uniwersytetem i wielkopolskimi elitami. Ojciec, Ludwik Skubiszewski, był lekarzem i profesorem Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Poznańskiego. Matka, Aniela z Leitgeberów, pochodziła z dobrze zakorzenionej w regionie rodziny.

Dzieciństwo przyszłego ministra przerwała wojna. Rodzina została wysiedlona przez Niemców i trafiła do okupowanej Warszawy. Krzysztof uczył się tam w konspiracyjnej szkole średniej, a po powstaniu warszawskim Skubiszewscy znaleźli schronienie na Podlasiu. To właśnie w Białej Podlaskiej, w 1945 roku, zdał maturę.

Po wojnie wrócił do Poznania i rozpoczął studia na Uniwersytecie Poznańskim. Początkowo rozważał rolnictwo i leśnictwo, ale ostatecznie wybrał prawo. Dyplom zdobył w 1949 roku, a już rok później został doktorem praw w dziedzinie prawa międzynarodowego publicznego.

Nie był to przypadkowy wybór. Skubiszewskiego od początku interesowały zasady, według których państwa funkcjonują między sobą - członkostwo w Organizacji Narodów Zjednoczonych, status dyplomatów, granice i skutki okupacji. W kolejnych latach pracował naukowo, uczył studentów i rozwijał karierę akademicką. Zdobywał doświadczenie także za granicą: w Hadze, Nancy, Harvardzie i na Uniwersytecie Columbia.

W 1958 roku uzyskał tytuł Master of Laws na Harvard Law School. Dwa lata później przedłożył habilitację poświęconą pieniądzowi na terytorium okupowanym. Był prodziekanem Wydziału Prawa UAM w latach 1961-1963, a później kontynuował badania nad wpływem ONZ na prawo międzynarodowe.

Ta kariera nie rozwijała się jednak bez przeszkód. Władze PRL blokowały jego awans profesorski, a w 1969 roku próbowano zatrzymać publikację książki „Zachodnia granica Polski”. Ostatecznie ukazała się ona w ograniczonej formie, ale jej argumenty już rok później okazały się przydatne podczas rozmów polsko-niemieckich poprzedzających traktat normalizacyjny z 7 grudnia 1970 roku.

Z akademickiej sali do gabinetu ministra spraw zagranicznych

Skubiszewski nie należał do PZPR ani do żadnej innej partii. W życie publiczne wszedł stopniowo, angażując się między innymi w działania związane z „Solidarnością”, Prymasowską Radą Społeczną oraz kontaktami polsko-niemieckimi. W latach 1986-1989 zasiadał także w Radzie Konsultacyjnej przy Przewodniczącym Rady Państwa PRL.

Po latach sam nie ukrywał dystansu wobec tego gremium:

„zakończyła, ku memu zadowoleniu, istnienie w wyniku wyczerpania się formuły, jeśli taka kiedykolwiek istniała” - mówił Krzysztof Skubiszewski, profesor prawa międzynarodowego i były minister spraw zagranicznych.

Przełom przyszedł w 1989 roku. Tadeusz Mazowiecki zaproponował mu stanowisko ministra spraw zagranicznych w pierwszym niekomunistycznym rządzie po II wojnie światowej. Dla Skubiszewskiego oznaczało to przejście z roli komentatora i badacza do centrum wydarzeń, w którym trzeba było podejmować decyzje wpływające na bezpieczeństwo oraz przyszłe miejsce Polski w Europie.

Jego koncepcję nazwano później doktryną Skubiszewskiego. Zakładała ona zdecydowany kurs zachodni i euroatlantycki, ale także spokojne porządkowanie relacji z sąsiadami. Minister pozostał na stanowisku przez ponad cztery lata, od 1989 do 1993 roku, mimo zmiany politycznego zaplecza rządu.

To był czas dyplomatycznej pracy na pełnych obrotach. Polska podpisała traktat potwierdzający istniejącą granicę z Niemcami w 1990 roku, a w 1991 roku traktat o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy. Skubiszewski uczestniczył również w procesie rozwiązania RWPG i Układu Warszawskiego, doprowadzaniu do wycofania wojsk sowieckich z Polski oraz zawieraniu umów z pozostałymi sąsiadami.

Poznań pamięta profesora, który zmienił język polskiej dyplomacji

Najciekawsze w tej historii jest to, że Skubiszewski nie planował kariery politycznej. Był prawnikiem, naukowcem i nauczycielem akademickim. To właśnie warsztat badacza pozwolił mu później działać bez efektownych gestów, za to z dużą precyzją i świadomością konsekwencji.

Po odejściu z krajowej polityki nie zniknął ze świata prawa międzynarodowego. Pracował w sądownictwie międzynarodowym, między innymi jako sędzia ad hoc w Międzynarodowym Trybunale Sprawiedliwości w Hadze. Na emeryturę przeszedł w 1996 roku.

Krzysztof Skubiszewski zmarł w Warszawie 8 lutego 2010 roku. Spoczął w Świątyni Opatrzności Bożej. W 2026 roku, w setną rocznicę jego urodzin, szczególnie wyraźnie widać, jak długa była droga od poznańskiego uniwersytetu do budowania pozycji Polski w nowej Europie. 🎓🌍

na podstawie: Kultura Poznań.