Na czym wyrosły naramowickie bloki? Historia PGO wraca między ludzi.

Pod nowymi osiedlami Naramowic kryje się opowieść o ogrodach, szklarniach i przedsiębiorstwie, które zatrudniało blisko tysiąc osób. Lotaryńska 6: Mikro Dom Kultury chce przywrócić ją mieszkańcom - nie przez akademię ku czci, lecz za pomocą wspomnień, warsztatów i rzeźb wyrastających z historii fyrtla.

• Naramowice pamiętają czasy, gdy Poznań leżał obok nich
• „To była wielka rodzina - społeczna historia PGO Naramowice” zamieni wspomnienia w rzeźby
• Dawni pracownicy opowiedzą, jak zmieniała się dzielnica

Naramowice pamiętają czasy, gdy Poznań leżał obok nich

Jeszcze kilkadziesiąt lat temu tereny dzisiejszych bloków zajmował Państwowy Kombinat Ogrodniczy Naramowice. Wcześniej działał tu folwark, a sama dzielnica miała długą tradycję ogrodniczą. PGO było nie tylko miejscem pracy, lecz także ważnym punktem na warzywno-owocowej mapie Polski.

W zakładzie powstawały również produkty mleczarskie, między innymi naramowickie masło i maślanka. Kombinat budował mieszkania, prowadził przychodnie i przedszkola, organizował kluby oraz czas wolny. Dla wielu osób był całym światem - także w bardzo dosłownym sensie.

„To nie Naramowice leżą koło Poznania, tylko Poznań leży koło Naramowic” - miał mówić dyrektor PGO Marian Mikołajczyk.

Dziś po tej historii zostało niewiele widocznych śladów. Między ulicą Rubież a Nową Mleczarską można znaleźć między innymi betonowy słupek, pozostałość po dawnej bramie folwarku i kombinatu. Istnieje także drewniana rotunda z fosą, nazywana izbą pamięci, ale znajduje się na prywatnym terenie i dostęp do niej ma tylko niewielka wspólnota mieszkaniowa.

To dlatego Joanna Pańczak i Mateusz Nowacki z Lotaryńska 6: Mikro Dom Kultury rozwijają projekt „To była wielka rodzina - społeczna historia PGO Naramowice”. Jego punktem wyjścia jest 75. rocznica powstania PGR-u oraz potrzeba połączenia pamięci dawnych pracowników z doświadczeniem osób, które dopiero niedawno zamieszkały na Naramowicach.

„To była wielka rodzina - społeczna historia PGO Naramowice” zamieni wspomnienia w rzeźby

Projekt ma mieć bardzo konkretny efekt w przestrzeni dzielnicy. W sierpniu i wrześniu odbędą się dwuetapowe warsztaty artystyczne, podczas których uczestnicy najpierw wymyślą formy rzeźb, a później pomogą je wykończyć. Konstrukcje przygotują artyści Iwo Borkowicz i Miłosz Flis.

Pomysł jest mocno zakorzeniony w charakterze dawnego kombinatu. Rzeźby mają nawiązywać do warzyw i owoców, być może w przeskalowanej formie. O tym, czy w przestrzeni Naramowic pojawi się wielka marchew, kapusta, jabłko czy zupełnie inny znak przeszłości, zdecydują wspólnie uczestnicy warsztatów. 🥕🍎

Jedna z form powstanie z udziałem uczniów Technikum Zespołu Szkół im. J. i W. Zamoyskich w Rokietnicy, działającego przy ul. Rubież w Poznaniu. Najprawdopodobniej stanie właśnie na terenie szkoły. Dwie kolejne zostaną przygotowane z mieszkankami i mieszkańcami dzielnicy, szczególnie z osobami związanymi z Własnościową Spółdzielnią Mieszkaniową Naramowice.

Do udziału zaproszeni są zarówno nowi mieszkańcy, jak i osoby pamiętające czasy PGO. Ta międzypokoleniowa perspektywa jest tu kluczowa: jedni znają osiedle z opowieści, inni przechodzili codziennie przez bramę kombinatu i pracowali w jego strukturach.

We wrześniu rzeźby będzie można zobaczyć podczas spaceru śladami działalności PGR-u. Trasa połączy miejsca, w których staną obiekty, z opowieściami byłych pracowników i pracowniczek. Oprócz faktów pojawią się także lokalne „smaczki” - szczegóły, których zwykle nie ma w naukowych opracowaniach. 🚶

Dawni pracownicy opowiedzą, jak zmieniała się dzielnica

Drugą częścią projektu są warsztaty literacko-redaktorskie. Ich uczestnicy, pracując z redaktorką, badaczką i biografką Lucyną Marzec, przygotują publikację opartą na rozmowach z byłymi pracownikami i pracowniczkami PGO.

Nie będzie to wyłącznie kronika zakładu. W tekstach znajdą się opowieści o pracy, życiu społecznym, zakładowych więziach i codzienności, a także o przełomie po likwidacji gospodarstwa w 1992 roku. Ważnym tematem stanie się przemiana Naramowic między latami 90. a początkiem XXI wieku, kiedy tereny po kombinacie zaczęły zmieniać się w intensywnie zabudowywane osiedle.

Warsztaty literackie już trwają, a publikacja ma być gotowa na przełomie września i października. Wydawnictwo ukaże się w wersji papierowej i cyfrowej. Osoby zainteresowane wersją cyfrową będą mogły znaleźć ją na profilu Lotaryńska 6: Mikro Dom Kultury na Facebooku albo poprosić o przesłanie pliku mailowo.

W ten sposób historia PGO wróci nie tylko do rozmów, lecz także na ulice, między bloki i codzienne trasy mieszkańców. Bo czasem wystarczy spojrzeć na osiedle z innej strony, by zobaczyć, że pod betonem wciąż zostały korzenie.

na podstawie: Kultura Poznań.