Pięć lat Centrum Szyfrów Enigma. Nowa maszyna i lato ze szpiegami

Siódmy egzemplarz Enigmy trafia na ekspozycję, a tuż obok pojawiają się radiostacja, mikrofilmy i guzik z ukrytym aparatem. Centrum Szyfrów Enigma w Poznaniu świętuje pięciolecie, łącząc historię polskich kryptologów z opowieścią o pracy wywiadu i kontrwywiadu. W programie znalazły się także wykłady, koncerty, spektakl oraz spotkania poświęcone nowym badaniom.

Centrum otwarto 24 września 2021 roku jako najmłodszą markę Poznańskiego Centrum Dziedzictwa. Od początku ekspozycja pokazuje nie tylko historię złamania szyfrów Enigmy przez polskich matematyków, lecz także znaczenie tego osiągnięcia dla współczesnego świata i fakt, że przełomowe prace rozpoczęły się w stolicy Wielkopolski.

– Centrum to nie tylko muzeum, ale przede wszystkim miejsce, w którym można doświadczyć kryptologii, odkrywać to, co jeszcze nieodkryte – mówi Magdalena Pietrusik-Adamska, zastępczyni prezydenta Poznania.

Wystawa stała jest multimedialna i była wielokrotnie wyróżniana. Poza nią Centrum organizuje spotkania, wykłady, warsztaty, zajęcia edukacyjne i działania artystyczne. Rozwija również współpracę z poznańskimi szkołami.

– Doskonale pamiętam ten trudny moment. Otwieraliśmy nową instytucję kultury w czasie pandemii. Ale wyszło wyśmienicie – mówi dr Monika Herkt, dyrektor Poznańskiego Centrum Dziedzictwa.

Jak dodaje, Centrum oczekuje na ćwierćmilionowego zwiedzającego. To pokazuje skalę zainteresowania miejscem, które łączy muzealną ekspozycję z aktywnym programem edukacyjnym i kulturalnym.

• Enigma K z 1927 roku dołącza do poznańskiej ekspozycji
• „Lato ze szpiegami” pokazuje przedmioty niedostępne na co dzień
• Jubileusz przyniesie koncerty, teatr i nowe dokumenty

Enigma K z 1927 roku dołącza do poznańskiej ekspozycji

Współpraca z Agencją Bezpieczeństwa Wewnętrznego rozpoczęła się wiosną 2025 roku. Wcześniej do wystawy stałej trafiła oryginalna maszyna Enigma ze zbiorów ABW, a funkcjonariusze agencji uczestniczyli w międzynarodowej konferencji Histocrypt 2025.

Od 15 lipca na ekspozycji można oglądać kolejną maszynę – siódmy egzemplarz prezentowany w Centrum i drugi pochodzący ze zbiorów ABW. To czterowirnikowa Enigma K, znana również jako A27 / Ch.11b, o numerze seryjnym A 798. Wyprodukowano ją w 1927 roku, a więc należy do najwcześniejszych egzemplarzy tego modelu.

Enigma K była przeznaczona przede wszystkim na rynek cywilny, choć korzystały z niej także niemieckie instytucje, między innymi państwowe koleje. Produkcję tej serii prowadzono aż do 1944 roku. Maszyna pozostanie na wystawie do końca 2027 roku.

– To ogromna przyjemność po raz kolejny współdziałać z Centrum Szyfrów Enigma. Cieszymy się, że możemy przekazać na ekspozycję wyjątkowe przedmioty z naszych zbiorów – mówi płk Adam Gwiazdowicz z Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego.

„Lato ze szpiegami” pokazuje przedmioty niedostępne na co dzień

Wymianie maszyny towarzyszy otwarcie czasowej wystawy „Lato ze szpiegami”. ABW przekazała na nią 44 eksponaty związane z pracą wywiadu i kontrwywiadu. Wśród nich są:

• radiostacja wywiadowcza,
• mikrofilmy,
• guzik z ukrytym aparatem,
• skrytki i kontenery,
• tajnopisy.

Wystawa jest dostępna do końca sierpnia 2026 roku przy punkcie odbioru audioprzewodników. Wstęp na ekspozycję czasową nie wymaga opłat.

Program uzupełniają cztery prelekcje prowadzone przez ekspertów ABW:

• 15 lipca o godz. 17.00 – „Sukcesy kryptologii w wojnie bolszewickiej jako źródło sukcesu pokonania Enigmy”, poświęcone roli pracy wywiadów;
• 29 lipca o godz. 17.00 – „Gigant w ziarnku piasku”, czyli spotkanie o niewidzialnej informacji i mikrokropce;
• 12 sierpnia o godz. 17.00 – „Zasada ograniczonego zaufania” dotycząca profilaktyki kontrwywiadowczej;
• 26 sierpnia o godz. 17.00 – „Ukryte w widoku publicznym” o bezpieczeństwie dokumentów publicznych i tożsamości.

Wszystkie wykłady są bezpłatne. Dzięki temu osoby zainteresowane historią szyfrów mogą połączyć zwiedzanie z tematami dotyczącymi współczesnego bezpieczeństwa, a terminy spotkań pozwalają zaplanować wizytę także po otwarciu wystawy czasowej.

Jubileusz przyniesie koncerty, teatr i nowe dokumenty

Jesienią odbędą się dwa koncerty. Wystąpi zespół Głupi Komputer oraz Jakub Królikowski, który sięgnie po motywy związane z Henrykiem Zygalskim i muzyką Poznania z okresu międzywojennego.

W październiku ekspozycja zostanie wykorzystana jako przestrzeń spektaklu przygotowanego we współpracy z Centrum Inicjatyw Międzykulturowych Horyzonty. Przedstawienie przeniesie widzów do czasów prac nad złamaniem szyfru Enigmy.

Pod koniec roku podczas spotkań i wykładów zaprezentowane zostaną najnowsze badania, a także nowo pozyskane dokumenty i zdjęcia, między innymi z prywatnych zbiorów rodziny Henryka Zygalskiego. Zaplanowano również konferencję dla nauczycielek i nauczycieli. Tym razem tematem będzie rola fantastyki w edukacji.

na podstawie: Urząd Miasta Poznania.