Powstańcy z zapomnianych mogił spoczęli w kolumbarium na Junikowie

W Poznaniu, w cieniu wysokich drzew nekropolii, zakończyła się kolejna ceremonia oddania hołdu uczestnikom Powstania Wielkopolskiego. Uroczysty pochówek w kolumbarium na Junikowie zgromadził przedstawicieli miasta, służb i organizacji pamięci – to efekt kilkuletniej pracy nad odnajdywaniem i ratowaniem zaniedbanych mogił. Cisza podczas składania urn kontrastowała z opowieściami o życiu bohaterów, które teraz na nowo zapisano w miejskiej pamięci.

• Uroczysty pochówek w kolumbarium na Junikowie
• Skala zaniedbań na poznańskich cmentarzach i porozumienie o ratowaniu grobów

Uroczysty pochówek w kolumbarium na Junikowie

W piątek w kolumbarium na kwaterze powstańczej na Junikowie złożono urny z prochami kolejnych uczestników Powstania Wielkopolskiego. Ich szczątki zostały ekshumowane z zaniedbanych grobów na terenie tej samej nekropolii, spopielone i przygotowane do urnowego pochówku. Ceremonii towarzyszyła warta honorowa, odczytano biogramy zmarłych, a złożenie urn odbyło się w asyście wojska. Miasto reprezentowali: Grzegorz Ganowicz, przewodniczący Rady Miasta Poznania, oraz Stanisław Tamm, sekretarz Miasta Poznania.

Rekordowy charakter tej chwili oddają nazwiska tych, którzy otrzymali godny grób:

• Walenty Bartkowiak
• Władysław Bączyk wraz z siostrą Franciszką
• Stanisław Bulczyński z żoną Heleną
• Piotr Cebulski
• Piotr Czerniak z żoną Jadwigą
• Antoni Golon
• Józef Kasprzak
• Józef Włoszak

W trakcie uroczystości przewodniczący Rady Miasta podkreślił wagę pamięci o powstańcach:

“Powstanie zakończyło się pomyślnie dzięki zbiorowemu wysiłkowi kilkunastu tysięcy osób, które z potrzeby serca chwyciły za broń i rozpoczęły walkę o wolność swoją i przyszłych pokoleń.”

Dodał, że rozejm w Trewirze – podpisany 16 lutego 1919 roku – symbolicznie zamknął etap walk i jest dla miasta datą pamięci. Kolumbarium na Junikowie, zbudowane przez miasto w latach 2013–2014, dysponuje 80 miejscami przeznaczonymi m.in. na urnowe pochówki Powstańców.

Skala zaniedbań na poznańskich cmentarzach i porozumienie o ratowaniu grobów

Na poznańskich cmentarzach komunalnych zinwentaryzowano ponad 3,7 tysiąca grobów Powstańców Wielkopolskich – z tego około 3,0 tysiąca znajduje się na Junikowie. W inwentaryzacji wyłoniły się także nagrobki pozostawione bez opieki; miasto ocenia, że może być wśród nich ponad setka zaniedbanych mogił. Powodów jest kilka – często opiekunowie zmarłych już nie żyją lub wyjechali, a nieliczne nagrobki niszczeją.

Aby temu przeciwdziałać, w 2022 roku Miasto Poznań i poznański oddział Instytutu Pamięci Narodowej zawarły porozumienie o ratowaniu zapomnianych mogił. W tej inicjatywie współpracują także: wielkopolski oddział Stowarzyszenia Odra‑Niemen, Cyfrowe Lapidarium Poznania oraz Towarzystwo Pamięci Powstania Wielkopolskiego 1918–1919. Dzięki tej kooperacji w 2024 roku wytypowano sześć zaniedbanych nagrobków, przeprowadzono ekshumacje i przygotowano ich szczątki do godnego pochówku. Obecna ceremonia jest drugim takim pogrzebem zorganizowanym w ramach porozumienia.

Na zakończenie stosunków między pamięcią i pragmatyką – miasto wskazuje, że liczba miejsc w kolumbarium jest ograniczona, a prace ekshumacyjne wymagają współpracy wielu instytucji. Jak mówił prezydent Poznania:

“Dzięki porozumieniu zawartemu między Miastem a poznańskim oddziałem IPN możemy go zapewnić tym powstańcom, których groby zostały zapomniane” – Jacek Jaśkowiak.

Dzięki takim działaniom część historii wraca na porządek dzienny – w formie uporządkowanych nagrobków, odczytanych biogramów i uroczystych pochówków. To też sygnał, że w mieście trwają systemowe próby uporządkowania nekropolii i nadania pamięci miejsca, które jej się należy.

na podstawie: UM Poznań.